Μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία: Συστημική κατάρρευση και προσομοίωση πανδημίας

 

Του Fabio Vighi*

Ενάμιση χρόνο μετά την εμφάνιση του Ιού, κάποιοι ενδέχεται να έχουν αρχίσει να αναρωτιούνται γιατί οι συνήθως αδίστακτες άρχουσες ελίτ αποφάσισαν να παγώσουν την παγκόσμια μηχανή παραγωγής κέρδους με αφορμή την εμφάνιση ενός παθογόνου που χτυπάει σχεδόν αποκλειστικά τις μη παραγωγικές ηλικίες (άνω των 80 ετών). Γιατί όλος αυτός ο ανθρωπιστικός ζήλος; Cui bono? (Ποιος ωφελείται;) Μόνο όσοι δεν είναι εξοικειωμένοι με τις θαυμαστές περιπέτειες του Παγκοσμιοποιημένου Καπιταλισμού (GloboCap) μπορούν να βαυκαλιστούν πιστεύοντας πως το σύστημα επέλεξε να κατεβάσει ρολά από συμπόνια. Ας είμαστε σαφείς από την αρχή: τα μεγάλα αρπακτικά του πετρελαίου, των όπλων και των εμβολίων δεν θα μπορούσαν να νοιάζονται λιγότερο για την ανθρωπότητα.

Ακολουθήστε το χρήμα

Στην προ Κορονοϊού εποχή, η παγκόσμια οικονομία βρισκόταν στα πρόθυρα μιας ακόμα κολοσσιαίας κατάρρευσης. Ακολουθεί ένα σύντομο χρονικό της διαρκώς αυξανόμενης πίεσης:

 

Ιούνιος 2019: Στην ΕτήσιαΟικονομική Έκθεσή της η ΒΙS (Bank of International Settlements —Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών) με έδρα την Ελβετία, η «Κεντρική Τράπεζα όλων των Κεντρικών Τραπεζών», κρούει τον παγκόσμιο κώδωνα του κινδύνου. Το έγγραφο επισημαίνει «υπερθέρμανση […] στην αγορά μοχλευμένων δανείων (leveraged loan market), όπου «η πιστοληπτική ικανότητα επιδεινώνεται» και «τα εγγυημένα δανειακά ομόλογα εκτοξεύονται» (CLOs) — θυμίζοντας την απότομη αύξηση των εγγυημένων δανειακών υποχρεώσεων (CDOs) που ενίσχυσε την κρίση των δανείων χαμηλής εξασφάλισης) [το 2008]. Με απλά λόγια, η χρηματοπιστωτική βιομηχανία τρέφεται για ακόμη μια φορά με σκουπίδια.

 

9 Αυγούστου 2019:  Η BIS εκδίδει ένα έγγραφο εργασίας ζητώντας τη λήψη «μη συμβατικών μέτρων νομισματικής πολιτικής» με σκοπό την «προστασία της πραγματικής οικονομίας από την περαιτέρω επιδείνωση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών». Το έγγραφο επισημαίνει πως «προσφέροντας άμεση πίστωση στην οικονομία», κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, ο δανεισμός από την κεντρική τράπεζα «μπορεί να υποκαταστήσει τις εμπορικές τράπεζες στην χορήγηση δανείων στις εταιρείες».

 

15 Αυγούστου 2019: Η Blackrock Inc, το ισχυρότερο επενδυτικό ταμείο (διαχειρίζεται γύρω στα 7 τρις δολάρια μετοχών και ομολόγων) εκδίδει μια λευκή βίβλο με τίτλο Αντιμετωπίζοντας την επόμενη ύφεση. Ουσιαστικά, το έγγραφο δίνει εντολή στη Fed (Αμερικανική Ομοσπονδιακή Τράπεζα) να εγχύσει απευθείας ρευστότητα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα για να αποτραπεί «μια δραματική ύφεση». Ξανά, το μήνυμα είναι σαφές και αδιαμφισβήτητο: «Μια άνευ προηγουμένου αντίδραση καθίσταται απαραίτητη, όταν τα όρια της νομισματικής πολιτικής εξαντλούνται και η δημοσιονομική πολιτική από μόνη της δεν επαρκεί. Η αντίδραση αυτή πολύ πιθανό να περιλαμβάνει την επιλογή του «απ’ ευθείας»« (going direct): «την εύρεση τρόπων διοχέτευσης χρήματος στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα απ’ ευθείας από την κεντρική τράπεζα», αποτρέποντας ταυτόχρονα φαινόμενα υπερπληθωρισμού. Παραδείγματα αποτελούν η Δημοκρατία της Βαϊμάρης τη δεκαετία του 1920, και πιο πρόσφατα η Αργεντινή και η Ζιμπάμπουε».

22-24 Αυγούστου 2019: Οι κεντρικοί τραπεζίτες του G7 συναντιούνται στο Jackson Hole, του Wyoming, για να συζητήσουν το έγγραφο της Black Rock όπως και άλλα επείγοντα μέτρα που αφορούν την αποτροπή της επικείμενης κατάρρευσης. Σύμφωνα με την προφητική δήλωση του James Bullard, Προέδρου της Κεντρικής Τράπεζας της Πολιτείας του St Louis: «Πρέπει απλώς να πάψουμε να νομίζουμε πως την επόμενη χρονιά τα πράγματα θα είναι φυσιολογικά.»

 

15-16 Σεπτεμβρίου 2019: Η ύφεση εγκαινιάζεται επίσημα με το αιφνίδιο άλμα των επιτοκίων στην αγορά των ρέπος (από 2% στο 10.5%) . Το Repo (ρέπος), συντομογραφία του του «repurchase agreement» (συμφωνία επαναγοράς), είναι ένα συμβόλαιο με το οποίο τα επενδυτικά κεφάλαια δανείζονται χρήματα με εγγύηση περιουσιακά στοιχεία (συνήθως κρατικά ομόλογα). Τη στιγμή της συναλλαγής, οι χρηματοπιστωτικοί παράγοντες (οι τράπεζες) επιχειρούν να επαναγοράσουν τα περιουσιακά στοιχεία σε υψηλότερη τιμή, συνήθως εν μία νυκτί. Με λίγα λόγια, τα repos είναι βραχυχρόνια εγγυημένα δάνεια. Είναι η κύρια πηγή χρηματοδότησης των traders (παίκτες του χρηματιστηρίου) στις περισσότερες αγορές, ειδικά στο παράλληλο σύμπαν των Παραγώγων. Η έλλειψη ρευστότητας στην αγορά των repos μπορεί να προκαλέσει καταστροφικά φαινόμενα ντόμινο σε όλους τους τομείς του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

 

17 Σεπτεμβρίου 2019: Η Fed ξεκινά το νομισματικό πρόγραμμα εκτάκτου ανάγκης, διοχετεύοντας εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια την εβδομάδα στη Wall Street, εκτελώντας πρακτικά το σχέδιο «απευθείας» της Black Rock. (Όπως αναμενόταν, τον Μάρτιο του 2020, η Fed θα προσλάβειτην BlackRock για τη διαχείριση του πακέτου διάσωσης απέναντι στην «κρίση του Covid 19».

 

19 Σεπτεμβρίου 2019: Ο Donald Trump υπογράφει το Εκτελεστικό Διάταγμα 13887, ιδρύοντας την National Influenza Vaccine Task Force (Εθνική Ομάδα Δράσης για ένα Εμβόλιο Γρίπης), στόχος της οποίας είναι να αναπτύξει ένα «Πενταετές εθνικό σχέδιο για την προώθηση της χρήσης πιο ευέλικτων και διευρυνόμενων τεχνολογιών κατασκευής εμβολίων και για την επιτάχυνση της ανάπτυξης εμβολίων που προστατεύουν από πολλούς ή από όλους τους ιούς της γρίπης». Αυτό για να αντιμετωπιστεί «μια πανδημία γρίπης», η οποία, σε αντίθεση με την εποχική γρίπη, […] έχει τη δυνατότητα να εξαπλωθεί ραγδαία στην υφήλιο, να μολύνει περισσότερους ανθρώπους, και να προκαλέσει υψηλά ποσοστά παθήσεων και θανάτων σε πληθυσμούς που στερούνται προηγούμενης ανοσίας». Δεν ήταν δύσκολο λοιπόν να μαντέψει κανείς ότι η πανδημία ήταν προ των πυλών, ενώ στην Ευρώπη οι προετοιμασίες βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη (δες εδώ κι εδώ).

 

18 Οκτωβρίου 2019: Στη Νέα Υόρκη, διεξάγεται το Event201, μια στρατηγική άσκηση προσομοίωσης ζωονοσογόνου πανδημίας συντονισμένη από το Κέντρο Βιοασφάλειας του Πανεπιστημίου John Hopkins και το Ίδρυμα Bill and Melinda Gates.

 

21-24 Ιανουαρίου: Το ετήσιο συνέδριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF) λαμβάνει χώρα στο Νταβός της Ελβετίας με αντικείμενο συζήτησης τόσο την οικονομία όσο και τους εμβολιασμούς.

 23 Ιανουαρίου 2020: Η Κίνα επιβάλλει λοκντάουν στη Wuhan και σε άλλες πόλεις της επαρχίας της Hubei.

11 Μαρτίου 2020: Ο Γενικός Διευθυντής του WHO (ΠΟΥ) κηρύσσει πανδημία της νόσου του κορονοϊού. Τα υπόλοιπα είναι ιστορία.

 

Το να ενώσει κανείς τις τελείες είναι αρκετά εύκολο. Αν το επιχειρήσουμε, θα διακρίνουμε ένα αρκετά σαφές αφηγηματικό περίγραμμα να αναδύεται, μια στοιχειώδης σύνοψη του οποίου θα ήταν η ακόλουθη: τα λοκντάουν και η παγκόσμια αναστολή των οικονομικών συναλλαγών είχαν ως σκοπό να 1) επιτρέψουν στη Fed να διοχετεύσει φρεσκοτυπωμένο χρήμα στις προβληματικές χρηματαγορές αποτρέποντας παράλληλα το φαινόμενο του υπερπληθωρισμού και 2) να εισαγάγουν τα προγράμματα μαζικού εμβολιασμού και τα υγειονομικά διαβατήρια ως πυλώνες ενός νέο-φεουδαρχικού καθεστώτος καπιταλιστικής συσσώρευσης. Όπως θα δούμε, οι δύο στόχοι έσονται εις σάρκαν μία.

 

Το 2019 η παγκόσμια οικονομία μαστιζόταν από την ίδια ασθένεια που το 2008 είχε προκαλέσει πιστωτική ασφυξία. Ασφυκτιούσε υπό το βάρος ενός μη βιώσιμου χρέους. Πολλές δημόσιες επιχειρήσεις δεν μπορούσαν να παράξουν αρκετό κέρδος για την αποπληρωμή των τόκων των χρεών τους οπότε για να επιβιώσουν έπαιρναν νέα δάνεια. Εταιρείες «ζόμπι» (με μακροχρόνιες απώλειες, μειούμενο τζίρο, συμπιεσμένα περιθώρια κέρδους, περιορισμένη ρευστότητα, και υπερβολικά μοχλευμένους ισολογισμούς) εμφανίζονταν παντού. Η κατάρρευση της αγοράς των repos, τον Σεπτέμβρη του 2019, πρέπει να ενταχθεί μέσα σε αυτό το εύθραυστο οικονομικό περιβάλλον.

 

Όταν ο αέρας έχει κορεστεί με εύφλεκτα υλικά, και μια σπίθα προκαλεί έκρηξη. Και στο μαγικό κόσμο της οικονομίας, tout se tient (όλα συνδέονται): το τίναγμα των φτερών μιας πεταλούδας σε έναν συγκεκριμένο τομέα μπορεί ανά πάσα στιγμή να γκρεμίσει τον χάρτινο πύργο. Οποιαδήποτε αύξηση των επιτοκίων στις χρηματαγορές που τροφοδοτούνται με φθηνά δάνεια, είναι δυνητικά καταστροφική για τις τράπεζες, τα αμοιβαία κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου, τα συνταξιοδοτικά κεφάλαια και το σύνολο της αγοράς κυβερνητικών ομολόγων, επειδή αυξάνεται το κόστος δανεισμού και στραγγίζει η ρευστότητα.  

 

Αυτό ακριβώς είναι που συνέβη με την κρίση των repos τον Σεπτέμβρη του 2019: Τα επιτόκια εκτινάχθηκαν στο 10.5% μέσα σε λίγες μόνο ώρες, και ο πανικός που προκλήθηκε επηρέασε συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (futures), δικαιωμάτων προαίρεσης (options), εθνικά νομίσματα, και άλλες αγορές όπου οι trader στοιχημάτιζαν δανειζόμενοι από repos. Ο μόνος τρόπος να αποσοβηθεί η μετάδοση ήταν η χορήγηση της απαραίτητης ρευστότητας στο σύστημα – σαν ελικόπτερα που πραγματοποιούν ρίψεις νερού σε μία ανεξέλεγκτη πυρκαγιά. Μεταξύ Σεπτεμβρίου 2019 και Μαρτίου 2020, η Fed διοχέτευσε περισσότερα από 9 τρις στο τραπεζικό σύστημα, ποσό ισοδύναμο με περισσότερο από το 40% του Αμερικανικού ΑΕΠ.

 

Το κυρίαρχο αφήγημα θα έπρεπε λοιπόν να αντιστραφεί: Τα χρηματιστήρια δεν κατέρρευσαν (τον Μάρτιο του 2020) επειδή επιβλήθηκαν τα λοκντάουν, αλλά -αντίθετα- τα λοκντάουν έπρεπε να επιβληθούν επειδή η χρηματοπιστωτική αγορά κατέρρεε. Τα λοκντάουν έφεραν την αναστολή των επιχειρηματικών συναλλαγών, η οποία αποστράγγισε τη ζήτηση για πίστωση και έτσι σταμάτησε τη μετάδοση. Με άλλα λόγια, η αναδιάρθρωση της χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής μέσω νομισματικών μέτρων εξαίρεσης (έκτακτης ανάγκης), εξαρτιόταν από το σβήσιμο της μηχανής της οικονομίας. Εάν η απίστευτου ύψους ρευστότητα με την οποία τροφοδοτήθηκε ο χρηματοπιστωτικός τομέας, έφτανε στις συναλλαγές στο πεδίο της πραγματικής οικονομίας, ένα νομισματικό τσουνάμι (υπερπληθωρισμού) με καταστροφικές συνέπειες θα εξαπολύετο.

Όπως υποστηρίζει η οικονομολόγος Ellen Brown, ήταν «άλλο ένα πακέτο διάσωσης», αλλά αυτή τη φορά» υπό το πρόσχημα κάποιου ιού». Παρομοίως, ο John Titus και η Catherine Austin Fitts επισήμαναν ότι το «μαγικό ραβδί» του Covid-19 επέτρεψε στη Fed να εκτελέσει το σχέδιο «going direct» που είχε καταστρώσει η Black Rock, κυριολεκτικά: πραγματοποίησε μια άνευ προηγουμένου αγορά κρατικών ομολόγων ενώ στις επιχειρήσεις χορηγούσε κρατικά εγγυημένα «δάνεια COVID» με το σταγονόμετρο. Με λίγα λόγια, μόνο ένα προκλητό οικονομικό κώμα, θα παρείχε στη Fed το περιθώριο να εξουδετερώσει την ωρολογιακή βόμβα που ήταν έτοιμη να ανατινάξει τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Υπό την κάλυψη της μαζική υστερίας, η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ βούλωσε τις τρύπες στο διατραπεζικό σύστημα δανεισμού, αποφεύγοντας τον υπερπληθωρισμό αλλά και τον έλεγχο από το «Financial Stability Οversight Council» (Συμβούλιο Παρακολούθησης της Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας που δημιουργήθηκε μετά την κατάρρευση του 2008), όπως αναλύεται και εδώ. Παρόλα αυτά, το σχέδιο «going direct» πρέπει επίσης να γίνει αντιληπτό ως ένα μέτρο απελπισίας, αφού το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να παρατείνει την αγωνία μιας παγκόσμιας οικονομίας που καθίσταται ολοένα και περισσότερο όμηρος της αθρόας έκδοσης χρήματος και του τεχνητού πληθωρισμού των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων.

Στην καρδιά της δυσμενούς θέσης στην οποία βρισκόμαστε έγκειται ένα ανυπέρβλητο διαρθρωτικό αδιέξοδο. Η χρηματιστικοποίηση μεσω της μόχλευσης χρέους είναι η μόνη γραμμή διαφυγής του σύγχρονου καπιταλισμού, η αναπόφευκτη πορεία διαφυγής για ένα παραγωγικό μοντέλο που έχει φτάσει στο ιστορικό του όριο. Τα κεφάλαια κατευθύνονται προς τις χρηματοπιστωτικές αγορές επειδή η «πραγματική οικονομία», αυτή δηλαδή που θεμελιώνεται πάνω στην εργασία είναι όλο και πιο ασύμφορη. Πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο;

 

Η απάντηση μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: 

1. Η αποστολή της οικονομίας να παράγει υπεραξία συμπεριλαμβάνει την επιδίωξη να εκμεταλλευτεί το εργατικό δυναμικό αλλά ταυτόχρονα και να το αποβάλει από την παραγωγή. Αυτό είναι αυτό που ο Μαρξ ονόμασε «κινούμενη αντίφαση» του καπιταλισμού¹. Ενώ αποτελεί την ουσία του τρόπου παραγωγής που γνωρίσαμε εντός του καπιταλισμού, η αντίφαση αυτή σήμερα μας γυρνάει μπούμερανγκ, μετατρέποντας την πολιτική οικονομία σε έναν μηχανισμό μόνιμης καταστροφής.

 2. Ο λόγος για αυτό το γύρισμα της τύχης του καπιταλισμού είναι η αντικειμενική αποτυχία της διαλεκτικής εργασίας- κεφαλαίου: η άνευ προηγουμένου επιτάχυνση της τεχνολογικής προόδου στο πεδίο της αυτοματοποίησης από τη δεκαετία του 1980 προκαλεί την αποβολή περισσότερης εργατικής δύναμης από την παραγωγή σε σχέση με αυτήν που μπορεί να (επαν)απορρόφησει. Η συρρίκνωση του όγκου των μισθών σημαίνει ότι η αγοραστική δύναμη ενός ολοένα αυξανόμενου μέρους του παγκόσμιου πληθυσμού μειώνεται, με αναπόφευκτες συνέπειες την αύξηση του ιδιωτικού χρέους και της εξαθλίωσης. 

3. Καθώς παράγεται λιγότερη υπεραξία, το κεφάλαιο αναζητά άμεσες αποδόσεις στον μοχλευμένο χρηματοπιστωτικό τομέα και όχι στην πραγματική οικονομία ή επενδύοντας σε κοινωνικά χρήσιμους τομείς όπως η εκπαίδευση, η έρευνα και οι δημόσιες υπηρεσίες.

Το ρεζουμέ είναι ότι η αλλαγή παραδείγματος που λαμβάνει χώρα αποτελεί την αναγκαία συνθήκη για μια (δυστοπική) επιβίωση του καπιταλισμού, ο οποίος δεν είναι πλέον σε θέση να αναπαραχθεί μέσω της μαζικής μισθωτής εργασίας και της καταναλωτικής ουτοπίας, της οποίας η μαζική μισθωτή εργασία αποτελεί προϋπόθεση. Η ατζέντα της πανδημίας υπαγορεύτηκε, τελικά, από την συστημική ενδόρρηξη: την πτώση της κερδοφορίας ενός τρόπου παραγωγής που η ανεξέλεγκτη αυτοματοποίηση καθιστά παρωχημένο. Για αυτόν τον εγγενή λόγο, ο καπιταλισμός εξαρτάται όλο και περισσότερο από το δημόσιο χρέος, τους χαμηλούς μισθούς, τη συγκεντροποίηση του πλούτου και της εξουσίας, τη μόνιμη κατάσταση έκτακτης ανάγκης και τις οικονομικές ακροβασίες.

Αν «ακολουθήσουμε το χρήμα», θα δούμε ότι ο οικονομικός αποκλεισμός, που δόλια αποδίδεται στον Iό, έχει πετύχει εντυπωσιακά αποτελέσματα, όχι μόνο στο πεδίο της κοινωνικής μηχανικής, όσο και σε αυτό της οικονομικής αρπαγής. Θα επισημάνω στα γρήγορα τέσσερα από αυτά.

1) Όπως αναμενόταν, επέτρεψε στη Fed να αναδιοργανώσει τον χρηματοπιστωτικό τομέα με μια συνεχή ροή δισεκατομμυρίων δολαρίων που «παράγονταν» με το πάτημα ενός κουμπιού. 

2) Επιτάχυνε την εξαφάνιση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, επιτρέποντας στους μεγάλους ομίλους να μονοπωλούν τις εμπορικές ροές. 

3) Μείωσε περαιτέρω το μερίδιο των μισθών και διευκόλυνε τη σημαντική εξοικονόμηση κεφαλαίου μέσω της «έξυπνης εργασίας» (η οποία είναι...ιδιαιτέρως έξυπνη για εκείνους που την επιβάλλουν).

4) Υποβοήθησε την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου, την έκρηξη των κερδών της Βig Tech και το αυγάτισμα του φαρμακοδόλαρου — το οποίο συμπεριλαμβάνει και την ιδιαιτέρως χειμαζόμενη βιομηχανία πλαστικού, η οποία παράγει πλέον εκατομμύρια μάσκες προσώπου και γάντια, κάθε εβδομάδα, πολλά από τα οποία καταλήγουν στους ωκεανούς (προς τέρψη αυτών που μας πουλάνε "πράσινο new deal"). 

Μόνο το 2020, ο πλούτος των 2.200 περίπου δισεκατομμυριούχων του πλανήτη αυξήθηκε κατά 1,9 τρισεκατομμύρια δολάρια, μια αύξηση χωρίς ιστορικό προηγούμενο. Όλα αυτά, χάρη σε ένα παθογόνο τόσο θανατηφόρο που, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μόνο το 99,8% των μολυσμένων επιβιώνει (δείτε εδώ και εδώ), με τους περισσότερους από αυτούς να μην εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα.

Εφαρμόζοντας τον καπιταλισμό διαφορετικά

Το οικονομικό μοτίβο του ιστορίας μυστηρίου του Covid πρέπει να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο κοινωνικού μετασχηματισμού. Αν ξύσουμε την επιφάνεια της επίσημης αφήγησης, αρχίζει να διαμορφώνεται ένα νεοφεουδαρχικό σενάριο. Οι μάζες των όλο και πιο μη παραγωγικών καταναλωτών συστηματοποιούνται και απορρίπτονται, απλώς και μόνο επειδή ο Mr. Global δεν ξέρει πλέον τι να τους κάνει. Μαζί με τους υποαπασχολούμενους και τους αποκλεισμένους, οι εξαθλιωμένες μεσαίες τάξεις αποτελούν πλέον ένα πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί με το ραβδί των λουκέτων, των απαγορεύσεων κυκλοφορίας, των μαζικών εμβολιασμών, της προπαγάνδας και της στρατιωτικοποίησης της κοινωνίας, αντί με το καρότο της εργασίας, της κατανάλωσης, του χρόνου για διακοπές, της συμμετοχικής δημοκρατίας και των κοινωνικών δικαιωμάτων (που αντικαταστάθηκαν στο συλλογικό φαντασιακό από τα ατομικά δικαιώματα των μειονοτήτων).

Επομένως, είναι φενάκη να πιστεύει κανείς ότι ο σκοπός των λοκντάουν είναι θεραπευτικός και ανθρωπιστικός. Πότε το κεφάλαιο νοιάστηκε για τους ανθρώπους; Η αδιαφορία και η μισανθρωπία είναι τα τυπικά χαρακτηριστικά του καπιταλισμού, του οποίου το μόνο πραγματικό πάθος είναι το κέρδος και η εξουσία που το συνοδεύει. 

Σήμερα, η καπιταλιστική εξουσία μπορεί να συνοψιστεί στα ονόματα των τριών μεγαλύτερων επενδυτικών κεφαλαίων στον κόσμο: BlackRock, Vanguard και State Street Global Advisor. Αυτοί οι γίγαντες, που κάθονται στον πυρήνα ενός τεράστιου γαλαξία χρηματοπιστωτικών οργανισμών, διαχειρίζονται αξία που προσεγγίζει το μισό παγκόσμιο ΑΕΠ και είναι βασικοί μέτοχοι σε περίπου 90% των εισηγμένων εταιρειών. Γύρω τους αναπτύσσονται υπερεθνικά ιδρύματα, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, η Τριμερής Επιτροπή και η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, των οποίων η λειτουργία είναι να συντονίζουν τη συναίνεση εντός του χρηματοπιστωτικού αστερισμού. Μπορούμε με ασφάλεια να υποθέσουμε ότι όλες οι βασικές στρατηγικές αποφάσεις- οικονομικές, πολιτικές και στρατιωτικές - επηρεάζονται τουλάχιστον σε μεγάλο βαθμό από αυτές τις ελίτ. Ή μήπως θέλουμε να βαυκαλιζόμαστε ότι ο ιός τους αιφνιδίασε; Μάλλον, ο SARS-CoV-2 - ο οποίος, κατά παραδοχή του CDC και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δεν έχει ποτέ απομονωθεί - είναι το όνομα ενός ειδικού όπλου ψυχολογικού πολέμου που χρησιμοποιήθηκε τη στιγμή της μεγαλύτερης ανάγκης.

Γιατί θα πρέπει να εμπιστευτούμε ένα τεράστιο φαρμακευτικό καρτέλ (τον ΠΟΥ), ο οποίος δεν είναι υπεύθυνος για τη «δημόσια υγεία», αλλά για την προώθηση εμπορικών προϊόντων με όσο το δυνατόν πιο αποδοτικά ποσοστά κερδοφορίας; 

Οι πραγματικές απειλές για την δημόσια υγεία προέρχονται από τις άθλιες συνθήκες εργασίας, την κακή διατροφή, την ρύπανση του αέρα, την μόλυνση του νερού και των τροφίμων, και πάνω απ' όλα από τη διογκούμενη φτώχεια και εξαθλίωση - ωστόσο κανένα από αυτά τα «παθογόνα» δεν βρίσκεται στην λίστα των ανθρωπιστικών ανησυχιών του ΠΟΥ. Η αβυσσαλέα σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των αρπακτικών της φαρμακοβιομηχανίας, των εθνικών και υπερεθνικών ιατρικών οργανισμών και του κυνικού προσωπικού πολιτικής επιβολής είναι πλέον κοινό μυστικό. Δεν είναι τυχαίο ότι την ημέρα που ο COVID-19 χαρακτηρίστηκε πανδημία, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, μαζί με τον ΠΟΥ, εγκαινίασαν την Covid Action Platform (Πλατφόρμα Δράσης για τον Covid), έναν συνασπισμό για την «προστασία της ζωής» που συσπειρώνει πάνω από 1.000 από τις ισχυρότερες ιδιωτικές εταιρείες του κόσμου — και διοικείται από αυτές.

Το μόνο πράγμα που νοιάζει την κλίκα που διευθύνει την ορχήστρα της υγειονομικής έκτακτης ανάγκης είναι να τροφοδοτήσει την κερδοσκοπική μηχανή, οπότε κάθε κίνηση σχεδιάζεται για το σκοπό αυτό, με την υποστήριξη ενός πολιτικού και δημοσιογραφικού μετώπου που ευθυγραμμίζεται από καιροσκοπισμό. Αν η στρατιωτική βιομηχανία χρειάζεται πολέμους, η φαρμακοβιομηχανία χρειάζεται ασθένειες. Δεν είναι σύμπτωση ότι η «δημόσια υγεία» είναι μακράν ο πιο κερδοφόρος τομέας της παγκόσμιας οικονομίας, σε βαθμό που η Big Pharma ξοδεύει περίπου τρεις φορές περισσότερα από τις πετρελαϊκή βιομηχανία και δύο φορές περισσότερα από τη Big Tech για να να κάνει λόμπινγκ. Η δυνητικά ατελείωτη ζήτηση για εμβόλια και πειραματικά γενετικά σκευάσματα προσφέρει στο φαρμακευτικό καρτέλ την προοπτική σχεδόν απεριόριστων κερδών, ειδικά όταν αυτά εξασφαλίζονται από προγράμματα μαζικού εμβολιασμού που επιδοτούνται από τον δημόσιο κορβανά (δηλαδή από ακόμα περισσότερο χρέος που θα πέσει στα κεφάλια μας).

 

Γιατί όλες οι θεραπείες για τον κορονοϊό έχουν δια νόμου απαγορευτεί ή σαμποταριστεί; Όπως με πάσα ειλικρίνεια παραδέχεταιο FDA, η χρήση εμβολίων έκτακτης ανάγκης συνιστάται μόνον εάν «δεν υπάρχουν κατάλληλες, εγκεκριμένες και διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις». Μια αλήθεια κρυμμένη σε κοινή θέα. Επιπλέον, η τρέχουσα θρησκεία των εμβολίων συνδέεται στενά με την άνοδο του φαρμακοδόλαρου, το οποίο, τρεφόμενο από τις πανδημίες, είναι έτοιμο μιμηθεί τη δόξα του «πετροδόλαρου», επιτρέποντας έτσι στις Ηνωμένες Πολιτείες να συνεχίσουν να ασκούν παγκόσμια νομισματική κυριαρχία. Γιατί πρέπει ολόκληρη η ανθρωπότητα (των παιδιών συμπεριλαμβανομένων! ) να κάνει πειραματικά «εμβόλια» με όλο και πιο ανησυχητικές αλλά συστηματικά υποβαθμιζόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες, όταν πάνω από το 99% των μολυσμένων, των οποίων η συντριπτική πλειοψηφία είναι ασυμπτωματική, αναρρώνουν; Η απάντηση είναι προφανής : επειδή τα εμβόλια είναι ο χρυσός μόσχος της τρίτης χιλιετίας, ενώ η ανθρωπότητα είναι «τελευταίας γενιάς» υλικό προς εκμετάλλευση, υπό τη μορφή πειραματόζωου.

Δεδομένου αυτού του πλαισίου, η παράσταση της παντομίμας έκτακτης ανάγκης στέφθηκε με επιτυχία μέσω μιας πρωτοφανούς χειραγώγησης της κοινής γνώμης. Κάθε «δημόσια συζήτηση» για την πανδημία ξεδιάντροπα καπελώθηκε, ή μάλλον μονοπωλήθηκε από τη θρησκευτική πίστη στις τεχνικό - επιστημονικές επιτροπές που χρηματοδοτούνται από τις οικονομικές ελίτ. Κάθε «ελεύθερη συζήτηση» νομιμοποιείται μόνο δια της τήρησης ψευδοεπιστημονικών πρωτοκόλλων, προσεκτικά αποκαθαρμένων από το κοινωνικό - οικονομικό τους πλαίσιο : κάποιος «ακολουθεί την επιστήμη» προσποιούμενος ότι δεν γνωρίζει πως «η επιστήμη ακολουθεί το χρήμα». Η περίφημη δήλωση του Karl Popper ότι η «πραγματική επιστήμη» είναι δυνατή μόνο υπό την αιγίδα του φιλελεύθερου καπιταλισμού σε αυτό που ονόμασε « ανοιχτή κοινωνία»² , επαληθεύεται τώρα στην παγκοσμιοποιημένη ιδεολογία που κινεί, μεταξύ άλλων, το Open Society Foundation (Ίδρυμα Ανοιχτής Κοινωνίας), του George Soros. Ο συνδυασμός της «πραγματικής επιστήμης» και της «ανοιχτής και συμπεριληπτικής κοινωνίας» καθιστά το δόγμα του Covid σχεδόν αδύνατον να αμφισβητηθεί.

Για τον COVID - 19, λοιπόν μπορούμε να διακρίνουμε την ακόλουθη ατζέντα. Προετοιμάζεται ένα φανταστικό αφήγημα, βασισμένο σε έναν επιδημικό κίνδυνο που παρουσιάζεται με τέτοιο τρόπο ώστε να προωθηθεί ο φόβος και η υποτακτική συμπεριφορά. Πιθανότατα μια περίπτωση διαγνωστικής αναταξινόμησης. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένας επιδημιολογικά διφορούμενος ιός γρίπης, επί του οποίου να οικοδομηθεί μια επιθετική ιστορία μετάδοσης, σχετιζόμενης με γεωγραφικές περιοχές, όπου οι επιπτώσεις των αναπνευστικών ή αγγειακών ασθενειών στον ηλικιωμένο και ανοσοκατεσταλμένο πληθυσμό είναι υψηλές — ίσως με τον επιβαρυντικό παράγοντα της βαριάς ρύπανσης. Δεν χρειάζεται να επινοηθεί τίποτε περισσότερο, δεδομένου ότι οι μονάδες εντατικής θεραπείας στις «ανεπτυγμένες» χώρες είχαν ήδη καταρρεύσει πριν την έλευση του Covid, με κορυφώσεις θνησιμότητας για τις οποίες κάνεις δεν είχε ονειρευτεί να κηρύξει καραντίνα. Με άλλα λόγια, τα συστήματα δημόσιας υγείας είχαν ήδη συντριβεί, και επομένως προετοιμαστεί για το σενάριο της πανδημίας.

Όμως αυτή την φορά υπάρχει μέθοδος στην τρέλα: κηρύσσεται κατάσταση έκτακτης ανάγκης, η οποία πυροδοτεί πανικό, προκαλώντας με τη σειρά της τη συμφόρηση των νοσοκομείων και των οίκων ευγηρίας (χώροι δηλαδή υψηλού κινδύνου σήψης), την εφαρμογή προβληματικών πρωτοκόλλων και την αναστολή της ιατρικής περίθαλψης. Και ιδού, ο δολοφόνος Ιός γίνεται αυτοεκπληρούμενη προφητεία! Η προπαγάνδα που οργιάζει στα βασικά κέντρα οικονομικής εξουσίας (ιδιαίτερα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη) είναι απαραίτητη για την διατήρηση του «κράτους εξαίρεσης» ( Karl Schmitt), το οποίο γίνεται αμέσως αποδεκτό ως η μοναδική πιθανή μορφή πολιτικής και υπαρξιακής ορθολογικότητας. Ολόκληροι πληθυσμοί εκτεθειμένοι σε βαρύ βομβαρδισμό από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης παραδίδονται μέσω της αυτοπειθαρχίας, εφαρμόζοντας πιστά με γκροτέσκο ενθουσιασμό τις μορφές «κοινωνικής ευθύνης» που ο εξαναγκασμός μεταμορφώνει σε αλτρουισμό.

Ολόκληρο το σενάριο της πανδημίας — από την «καμπύλη μετάδοσης» έως τους «θανάτους από Covid» — βασίζεται στο τεστ PCR, το οποίο εγκρίθηκε ως διαγνωστικό μέσο για την ανίχνευση του SARS-CoV-2 από μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε χρόνο ρεκόρ κατόπιν ανάθεσης του ΠΟΥ. Όπως πολλοί θα γνωρίζουν πλέον, η διαγνωστική αναξιοπιστία του τεστ PCR καταγγέλθηκε από τον ίδιο τον εφευρέτη του, τον νομπελίστα Kary Mullis (δυστυχώς απεβίωσε στις 7 Αυγούστου 2019), και προσφάτως από 22 διεθνούς φήμης αναγνωρισμένους εμπειρογνώμονες, απαιτώντας την απόσυρσή του, λόγω θεμελιωδών ελαττωμάτων του. Προφανώς, το αίτημα έπεσε στο κενό.

Το τεστ PCR είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από την πανδημία. Λειτουργεί μέσω των περιβόητων «κύκλων θετικοποίησης» (ct): όσο πιο πολλοί οι κύκλοι, τόσο περισσότερες οι ψευδείς θετικοποιήσεις (λοιμώξεις, θάνατοι από Covid), όπως μέχρι και ο γκουρού Anthony Fauci παραδέχτηκε απερίσκεπτα όταν δήλωσε ότι τα επιχρίσματα είναι άχρηστα πάνω από τους 35 κύκλους. Γιατί, όμως, κατά την διάρκεια της πανδημίας, τα περισσότερα εργαστήρια στον κόσμο, χρησιμοποιούσαν ως κατώφλι τους 35 ή και περισσότερους κύκλους; Ακόμη και οι New York Times — που σίγουρα δεν πρόκειται για άντρο επικίνδυνων αρνητών του κορονοϊού — έθεσαν αυτό το βασικό ερώτημα, το περασμένο καλοκαίρι. Χάριν στην ευαισθησία του επιχρίσματος, η πανδημία μπορεί να ανοίξει και να κλείσει σαν διακόπτης, επιτρέποντας στο υγειονομικό καθεστώς να ασκεί πλήρη έλεγχο στο «αριθμολογικό τέρας» των κρουσμάτων και θανάτων από Covid, το βασικό, δηλαδή, εργαλείο της καθημερινής τρομοκρατίας.

Όλη αυτή η τρομολαγνεία συνεχίζεται και σήμερα, παρά την χαλάρωση ορισμένων μέτρων. Για να καταλάβουμε το γιατί, θα πρέπει να επιστρέψουμε στο οικονομικό μοτίβο. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, τρισεκατομμύρια φρεσκοτυπωμένου χρήματος «παράχθηκαν» με μερικά κλικ στον υπολογιστή από τις κεντρικές τράπεζες και διοχετευτήκαν στα χρηματοπιστωτικά συστήματα, όπου και έχουν παραμείνει κατά μεγάλο μέρος. Ο στόχος του ανεξέλεγκτου τυπώματος χρήματος ήταν να βουλώσουν οι τρύπες ρευστότητας. Το «μαγικό λεφτόδεντρο» παραμένει ακόμα παγωμένο μέσα στο σκιώδες τραπεζικό σύστημα, στα χρηματιστήρια και σε διάφορα συστήματα εικονικών νομισμάτων που δεν προορίζονται για δαπάνες και επενδύσεις. Σκοπός τους είναι αποκλειστικά η παροχή φθηνών δανείων για χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία. Αυτό είναι που ο Μαρξ αποκαλούσε «πλασματικό κεφάλαιο», το οποίο συνεχίζει να επεκτείνεται σε διαστημική τροχιά εκτόξευσης που είναι πλέον εντελώς ανεξάρτητη από τους οικονομικούς κύκλους της πραγματικής οικονομίας.

Η ουσία είναι ότι δεν μπορεί να επιτραπεί σε όλο αυτό το ρευστό να πλημμυρίσει την πραγματική οικονομία, διότι η τελευταία θα υπερθερμανθεί και θα πυροδοτήσει υπερπληθωρισμό. Και εδώ είναι που ο Ιός έρχεται να «εξυπηρετήσει» ακόμα μια φορά. Αν αρχικά χρησίμευσε για την «προστασία της πραγματικής οικονομίας» (για να παραθέσω ξανά από το έγγραφο της BIS), τώρα επιτηρεί τη διστακτική επαναλειτουργία της, η οποία χαρακτηρίζεται από την υποταγή στο δόγμα του εμβολιασμού και τις διαβαθμίσεις του αυστηρού έλεγχου, οι οποίες μπορεί σύντομα να περιλαμβάνουν και κλιματικάλοκντάουν. Θυμάστε που μας έλεγαν πως μόνο τα εμβόλια θα μας έδιναν πίσω την «ελευθερία» μας; Πολύ προβλέψιμα, τώρα ανακαλύπτουμε ότι ο δρόμος προς την ελευθερία είναι λερωμένος με 'μεταλλάξεις', δηλαδή, ανακυκλώσεις του Ιου. Ο σκοπός τους είναι να αυξήσουν τον «αριθμό των κρουσμάτων» και επομένως να παρατείνουν εκείνες τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που δικαιολογούν την παραγωγή εικονικού χρήματος από τις κεντρικές τράπεζες με στόχο την νομισματοποίηση του χρέους και την χρηματοδότηση των ελλειμμάτων. Αντί να επιστρέψουν σε κανονικά επιτόκια, οι ελίτ επιλέγουν να ομαλοποιήσουν την κατάσταση υγειονομικής έκτακτης ανάγκης ταΐζοντας το φάντασμα της μετάδοσης. Άρα, πολυδιαφημισμένη «μείωση της νομισματικής τόνωσης» (tapering) μπορεί να περιμένει — όπως ακριβώς και το Pandexit (Έξοδος από την Πανδημία).

Στην ΕΕ, για παράδειγμα, το «πρόγραμμα αγορών έκτακτης ανάγκης λόγω πανδημίας», της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ύψους 1,85 τρισεκατομμυρίων ευρώ, γνωστό ως PEPP, έχει επί του παρόντος οριστεί να συνεχιστεί έως τον Μάρτιο του 2022. Ωστόσο, έχει γνωστοποιηθεί ότι ίσως παραταθεί και πέραν αυτής της ημερομηνίας. Εντωμεταξύ, η παραλλαγή Δέλτα έχει προκαλέσει χάος στην ταξιδιωτική και τουριστική βιομηχανία, καθώς οι νέοι περιορισμοί (συμπεριλαμβανομένης της καραντίνας) διαταράσσουν την καλοκαιρινή περίοδο. Και πάλι, φαίνεται να έχουμε παγιδευτεί σε μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία (ειδικά εάν, όπως έχει υπονοήσει ο Νομπελίστας Luk Montagnier, αλλά και πολλοί άλλοι, οι μεταλλάξεις, όσο ήπιες και αν είναι, είναι συνέπεια των επιθετικών εκστρατειών μαζικού εμβολιασμού). Ό,τι κι αν ισχύει, η ουσία είναι ότι ο Ιός εξακολουθεί να είναι ακόμη απαραίτητος για τον γηραλέο καπιταλισμό, του οποίου η μοναδική πιθανότητα επιβίωσης εξαρτάται από την αλλαγή παραδείγματος από τον φιλελευθερισμό στον ολιγαρχικό αυταρχισμό.

Αν και το έγκλημα τους απέχει πολύ από το να είναι τέλειο, στους ενορχηστρωτές αυτού του παγκόσμιου πραξικοπήματος πρέπει να αναγνωρίσουμε μια κάποια σαδιστική ευφυΐα. Το τέχνασμά τους πέτυχε, ίσως και πέρα από κάθε προσδοκία. Ωστόσο, κάθε εξουσία που στοχεύει στην ολοκληρωτικοποίηση είναι καταδικασμένη να αποτύχει, και αυτό ισχύει επίσης τόσο για τους αρχιερείς της θρησκείας του Covid όσο και για τις θεσμικές μαριονέτες που έχουν κινητοποιήσει για να λανσάρουν την ψυυχολογική επιχείρηση υγειονομικής έκτακτης ανάγκης. Εξάλλου, η εξουσία τείνει να αυταπατάται για την παντοδυναμία της. Αυτοί που κάθονται στην αίθουσα ελέγχου αδυνατούν να συνειδητοποιήσουν το βαθμό που η κυριαρχία τους είναι αβέβαιη. Αυτό που δεν βλέπουν είναι ότι η εξουσία τους εξαρτάται από μια «ανώτερη αποστολή», δηλαδή την ανώνυμη αυτοαναπαραγωγή του καπιταλιστικού μάτριξ. Η σημερινή εξουσία βρίσκεται στη μηχανή παραγωγής κέρδους, της οποίας ο μοναδικός σκοπός είναι να συνεχίσει το απερίσκεπτο ταξίδι της, που ενδεχομένως να οδηγήσει στην πρόωρη εξαφάνιση του Homo Sapiens. Οι ελιτ που έχουν παρασύρει τον κόσμο στην Covid - υποταγή είναι η ανθρωπομορφική εκδήλωση του καπιταλιστικού «αυτόματου» (ρομπότ), του οποίου η αορατότητα είναι τόσο πανούργα όσο και αυτή του ίδιου του Ιού. Και η καινοτομία της εποχής μας είναι ότι η «κλειδωμένη κοινωνία» είναι το μοντέλο που εγγυάται καλύτερα την αναπαραγωγιμότητα της καπιταλιστικής μηχανής, παρά τον δυστοπικό της προορισμό.

¹ Karl Marx, Grundrisse (London: Penguin, 1993), 706.

² Karl Popper, The Open Society and its Enemies, 2 τόμοι ( Princeton : Princeton UP, 2013

*Ο Fabio Vighi είναι καθηγητής Κριτικής Θεωρίας και Ιταλικής Γλώσσας στο Cardiff University. Πρόσφατα έργα του περιλαμβάνουν τα: Critical Theory and the Crisis of Contemporary Capitalism ( Bloomsbury 2015, έτερος συγγραφέας Heiko Feldner) και Crisi di valore : Lacan, Marx e IL crepuscolo Della societa del lavoro (Mimesis 2018)

Πηγή

 

Ασφάλεια των εμβολίων covid-19: Φαρμακοεπαγρύπνηση ή στρατηγική συγκάλυψης των παρενεργειών;

 

Της Στέλλας Πατρώνα*

 

Μέχρι τώρα  η κριτική στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, όσον αφορά τη δημόσια υγεία, εστιάζεται  στα μέτρα διαχείρισης της υγειονομικής κρίσης (lockdown, αντιεπιστημονικά υγειονομικά μέτρα, διάλυση του ΕΣΥ κ.α.) και στην υποχρεωτικότητα των εμβολίων κατά της covid-19 που επέβαλε με το άρθρο 206 του ν. 4820/2021, η οποία συνιστά ευθεία παραβίαση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που είναι το θεμέλιο των θεμελιωδών δικαιωμάτων, των άρθρων του Συντάγματος 2 παρ. 1 (περί ανθρώπινης αξιοπρέπειας), 5 παρ. 5 (προστασία υγείας και γενετικής ταυτότητας), 7 παρ. 2 (περί βασανιστηρίων) , του άρθρου 7 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα της 16ης Δεκεμβρίου 1966 και του άρθρου 5 της Σύμβασης του Οβιέδο (Σημ. 1). 

 Υπάρχει όμως ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα που αφορά την προστασία  της δημόσιας υγείας, το οποίο  επιμελώς δεν συζητιέται, παρότι  συνδέεται με το θέμα των ημερών που είναι η   ασφάλεια και αποτελεσματικότητα των εμβολίων κατά της covid -19. Πρόκειται για τη  φαρμακοεπαγρύπνηση,  της οποίας ο μηχανισμός στηρίζεται στη συστηματική συλλογή  ανεπιθύμητων ενεργειών από τη χρήση φαρμάκων  και στην επεξεργασία των δεδομένων αυτών με στατιστικά εργαλεία,  γνωστά ως τεχνικές εξόρυξης δεδομένων (data-mining techniques), βάσει των οποίων γίνεται η ανίχνευση και ανάλυση σημάτων που αφορούν ένα φάρμακο ή μια δραστική ουσία για τον εντοπισμό νέων ή μεταβληθέντων κινδύνων (2) και καθίσταται δυνατή η συνεχής αξιολόγηση της σχέσης οφέλους/κινδύνου καθ' όλη τη διάρκεια της κυκλοφορίας ενός φαρμάκου.

 To θέμα αυτό έχει σήμερα κεφαλαιώδη σημασία αφενός γιατί προωθείται ο καθολικός εμβολιασμός, αφετέρου γιατί είναι εμφανής η προσπάθεια συγκάλυψης των παρενεργειών των εμβολίων covid-19 μέσω της υπονόμευσης των βασικών αρχών της λειτουργίας της φαρμακοεπαγρύπνησης που είναι (α) η συστηματική συλλογή των αναφορών  ανεπιθύμητων ενεργειών μέσω του συστήματος  της “κίτρινης κάρτας” και (β) η αξιολόγηση της σχέσης οφέλους/κινδύνου από τη χρήση των φαρμάκων.  Τέτοια παραδείγματα υπονόμευσης υπάρχουν πολλά, με πιο πρόσφατα και εμβληματικά τη στοχοποίηση επιστημόνων που επισημαίνουν την ανάγκη να συμπληρώνονται κίτρινες κάρτες για προβλήματα υγείας που εμφανίζονται μετά από εμβολιασμό και την αντιεπιστημονική, ηθικά επιλήψιμη και νομικά αξιολογήσιμη προτροπή της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρείας  προς  τα μέλη της (3) να ενημερώνουν μεροληπτικά τους γονείς, καθώς η ενημέρωση σχετικά με τις παρενέργειες, όπως θρασύτατα υποστηρίζει,  οδηγεί «στην αχρήστευση αποτελεσματικών εμβολίων».

Για αυτήν την πολιτική συγκάλυψης  και  υπονόμευσης της λειτουργίας της φαρμακοεπαγρύπνησης η ευθύνη σαφώς ανήκει στην κυβέρνηση και στη μερίδα του ιατρικού κόσμου που τη στηρίζει. Μέρος όμως της ευθύνης αυτής πρέπει να αποδοθεί και στις υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις που σιωπούν προκειμένου να μη θίξουν το αφήγημα περί της ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των εμβολίων. Εν ολίγοις το πρόβλημα είναι πολιτικό και σ' αυτό το επίπεδο θα πρέπει να αναζητηθεί η λύση του, ωστόσο η ελλιπής ενημέρωση ή και παραπληροφόρηση αποτελούν σημαντικά όπλα της κυβέρνησης  και  είναι χρήσιμο να δούμε αδρομερώς το νομικό πλαίσιο και κάποιους από τους κανόνες που ρυθμίζουν τη λειτουργία της φαρμακοεπαγρύπνησης στην Ε.Ε και στη χώρα μας.

 Τι είναι και πως λειτουργεί η φαρμακοεπαγρύπνηση

 Σύμφωνα  με τον ορισμό που δίνει ο Π.Ο.Υ η φαρμακοεπαγρύπνηση είναι η επιστήμη και οι δραστηριότητες που σχετίζονται  με την ανίχνευση, εκτίμηση, αντίληψη και αποτροπή ανεπιθύμητων συνεπειών ή άλλων προβλημάτων από τη χρήση φαρμάκων. Στηρίζεται στη συστηματική συλλογή αναφορών για τις ανεπιθύμητες ενέργειες που προκαλούνται από τη χρήση φαρμάκων και στην επιστημονική επεξεργασία των πληροφοριών αυτών για την εξαγωγή  συμπερασμάτων ως προς τη σχέση κινδύνου-οφέλους κάθε φαρμάκου.

Το σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης που ισχύει σήμερα διαμορφώθηκε ως απάντηση στην τραγωδία που προκάλεσε η θαλιδομήδη (3), ένα μη συνταγογραφούμενο ηρεμιστικό φάρμακο που χρησιμοποιήθηκε πολύ στο τέλος της δεκαετίας του 1950 και στις αρχές της δεκαετίας του 1960 από εγκύους για την αντιμετώπιση της πρωϊνής ναυτίας, το οποίο μέχρι το χρόνο απαγόρευσής του προκάλεσε τη γέννηση 10.000 παιδιών με σοβαρά προβλήματα δυσπλασίας. Η τραγωδία αυτή έφερε στο φως σημαντικά θέματα, όπως  είναι η συμπεριφορά της φαρμακοβιομηχανίας και η ανάγκη ελέγχου των φαρμάκων μετά την κυκλοφορία τους, τα οποία οδήγησαν σε αλλαγές στο σύστημα ελέγχου της ασφάλειας των φαρμάκων και στη συνειδητοποίηση ότι πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη συστηματοποίηση και οργάνωση της συλλογής των ανεπιθύμητων ενεργειών.

Ορόσημο στη διαμόρφωση της σύγχρονης φαρμακοεπαγρύπνησης ήταν η  εφαρμογή του αυθόρμητου συστήματος αναφοράς ανεπιθύμητων ενεργειών (spontaneous reporting system) μέσω  της “κίτρινης κάρτας”  στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1964, το οποίο αποσκοπεί στη συστηματική συλλογή αναφορών για ανεπιθύμητες ενέργειες μέσω  ενός τυποποιημένου ερωτηματολογίου (4). Η “κίτρινη κάρτα” σταδιακά επεκτάθηκε και σ' άλλες χώρες και σήμερα ισχύει σε όλες τις χώρες – μέλη του Π.Ο.Υ. Άλλοι σημαντικοί σταθμοί ήταν η έναρξη του Προγράμματος για τον Διεθνή Έλεγχο των Φαρμάκων από τον ΠΟΥ το 1968 και η ίδρυση του Κέντρου Παρακολούθησης της Ουψάλα (Uppsala Monitoring Centre) το 1978. Το Κέντρο αυτό  διατηρεί τη Διεθνή Τράπεζα Δεδομένων (WHO International Database), στην οποία συλλέγονται και επεξεργάζονται όλες οι αναφορές για ανεπιθύμητες ενέργειες από τις χώρες  που συμμετέχουν ως μέλη ή ως συνεργαζόμενες στο Πρόγραμμα του Π.Ο.Υ.

Το σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης στην Ε.Ε.

 1 (α). Στην Ε.Ε  η φαρμακοεπαγρύπνηση αποτελεί τον μηχανισμό ελέγχου της ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των φαρμάκων  καθ' όλη τη διάρκεια της κυκλοφορίας τους  μέσω της συλλογής πληροφοριών για τους κινδύνους και ιδίως για τις ανεπιθύμητες ενέργειες που προκαλούνται από τη χρήση τους  και της συνεχούς αξιολόγησης της σχέσης οφέλους/κινδύνου με στόχο την ελαχιστοποίηση και την πρόληψη κινδύνων .

 (β) Οι έννοιες των όρων «κίνδυνοι», «ανεπιθύμητες ενέργειες» και «σχέση οφέλους/κινδύνου»  δίδονται στο άρθρο 1 της Οδηγίας 2001/83/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Νοεμβρίου 2001 περί κοινοτικού κώδικος για τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει (5),  και είναι οι εξής:

 Άρθρο 1 περ. 28

«Κίνδυνοι» που συνδέονται με τη χρήση του φαρμάκου είναι:
- Κάθε κίνδυνος συνδεόμενος με την ποιότητα, την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου όσον αφορά την υγεία των ασθενών ή τη δημόσια υγεία,

- Κάθε κίνδυνος ανεπιθύμητων επιπτώσεων στο περιβάλλον

 Άρθρο 1 περ. 12

«Ανεπιθύμητη ενέργεια» είναι:
Μια απόκριση σε ένα φάρμακο που είναι επιβλαβής και ακούσια.

Άρθρο 1 περ. 28α

«Σχέση κινδύνου/οφέλους» είναι:

Η Αξιολόγηση των θετικών θεραπευτικών επιδράσεων του φαρμάκου σε σχέση με τους κινδύνους όπως ορίζονται στο σημείο 28 πρώτη περίπτωση.

 

(γ) Η κεντρική σημασία της συλλογής πληροφοριών για «ανεπιθύμητες ενέργειες» στο σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης της Ε.Ε. και η μέριμνα του νομοθέτη για την ορθή και πλήρη καταγραφή τους φαίνεται από τις ακόλουθες διατάξεις της Οδηγίας 2001/83/ΕΚ :

 Άρθρο 102:  Τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου να ενθαρρύνουν τους  ασθενείς και τους επαγγελματίες υγείας να αναφέρουν τις εικαζόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες, να διευκολύνουν την αναφορά από ασθενείς μέσω της παροχής εναλλακτικών τρόπων αναφοράς και να μεριμνούν για την ορθή καταγραφή δεδομένων.

 Άρθρο 106 περ. ε) :  Κάθε κράτος μέλος, στη διαδικτυακή πύλη που πρέπει να διατηρεί,  οφείλει να ενημερώνει τους ασθενείς και τους επαγγελματίες υγείας σχετικά με τους διάφορους τρόπους αναφοράς των εικαζομένων ανεπιθύμητων ενεργειών.

 Άρθρο 107 : Στο άρθρο αυτό αναφέρονται οι υποχρεώσεις των κατόχων αδειών κυκλοφορίας φαρμάκων να καταχωρίζουν κάθε εικαζόμενη ανεπιθύμητη ενέργεια που υποπίπτει στην αντίληψή τους.

 Άρθρο 107α: Στο άρθρο αυτό αναφέρεται η υποχρέωση κάθε κράτους μέλους να καταχωρίζει «όλες τις εικαζόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες που εκδηλώνονται στην επικράτεια του και αναφέρονται από επαγγελματίες του τομέα της υγείας και από ασθενείς»

 (δ) Τέλος ειδική μνεία πρέπει να γίνει στον όρο «εικαζόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες» (ή «ύποπτες ανεπιθύμητες ενέργειες»), ο οποίος χρησιμοποιείται σε κάποια άρθρα της Οδηγίας 2001/83/ΕΚ, αλλά και σε άλλα νομοθετικά κείμενα της Ε.Ε. και αποτελεί μετάφραση του όρου «suspected adverse reactions», καθώς δημιουργεί σύγχυση που οδηγεί στην υποκαταγραφή  και στην αναφορά μόνο γνωστών και προσδοκώμενων ανεπιθύμητων ενεργειών. Η διατύπωση αυτή, όπως επεξηγεί η υπ’ αριθ. 5 εισηγητική σκέψη της Οδηγίας 2010/84/Ε.Ε  του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 2010 (6), χρησιμοποιείται σε σχέση με τις υποχρεώσεις αναφοράς και ως υπόνοια εννοείται η   εύλογη πιθανότητα αιτιώδους σχέσης μεταξύ φαρμάκου και ανεπιθύμητης ενέργειας. Με δεδομένο δε ότι  στόχος της φαρμακοεπαγρύπνησης είναι και ο εντοπισμός νέων και αγνώστων κινδύνων μέσω της χρησιμοποίησης στατιστικών εργαλείων,  ο όρος «εικαζόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες» πρέπει να ερμηνεύεται ότι περιλαμβάνει όλες τις ανεπιθύμητες ενέργειες πλην αυτών που η πιθανότητα αιτιώδους σχέσης αποκλείεται βάσει των μεθόδων που έχει αναπτύξει η επιστήμη της φαρμακοεπαγρύπνησης  π.χ με τη διακοπή και επαναχορήγηση φαρμάκου  (dechallenge, rechallenge) .

 2. Το σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης της Ε.Ε. απαρτίζεται: 

(α) Από το σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης κάθε κράτους μέλους το οποίο χρησιμοποιείται για  τη συλλογή πληροφοριών από τον αρμόδια αρχή κάθε κράτους μέλους σχετικά με τους κινδύνους των φαρμάκων, όσον αφορά την υγεία των ασθενών ή τη δημόσια υγεία, και ιδίως για τη συλλογή των ανεπιθύμητων ενεργειών που εμφανίζονται εντός των ορίων επικράτειας του (άρθρο 101 παρ. 1 Οδηγίας 2001/83/ΕΚ).

 (β) Από το σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης που οφείλει να τηρεί κάθε κάτοχος αδείας κυκλοφορίας φαρμάκου ή φαρμάκων στον οικονομικό χώρο της Ε.Ε. (Άρθρο 104 παρ. 1 Οδηγίας 2001/83/ΕΚ).

 (γ)  Από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκου (European Medicine Agency – EMA) που ιδρύθηκε με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 726/2004 (7), ο οποίος έχει το ρόλο του συντονιστή των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών και αποτελείται από επτά Επιτροπές, Γραμματεία, έναν Εκτελεστικό Διευθυντή και Διοικητικό Συμβούλιο (άρθρο 56 παρ. 1 Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 726/2004). Μεταξύ  των επιτροπών που τον αποτελούν είναι η Επιτροπή για τα Φαρμακευτικά Προϊόντα Ανθρώπινης Χρήσης (Committee for Medicinal Products for Human Use – CHMP) και  η Επιτροπή Φαρμακοεπαγρύπνησης και Εκτίμησης Κινδύνου (Pharmacovigilance Risk Assessment Committee  - PRAC) και

(δ) Από  τη βάση δεδομένων Eudravigilance, την οποία δημιούργησε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκου σε συνεργασία με τα κράτη – μέλη. Σ' αυτήν την βάση δεδομένων συγκεντρώνονται όλες οι σχετικές με την φαρμακοεπαγρύπνηση πληροφορίες όσον αφορά  τα φάρμακα που έχουν λάβει άδεια κυκλοφορίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (άρθρο 24 Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 726/2004 )

 3. Η Επιτροπή Φαρμακοεπαγρύπνησης και Εκτίμησης Κινδύνου (Pharmacovigilance Risk Assessment Committee  - PRAC) συγκροτείται από εκπροσώπους των κρατών μελών και τους αναπληρωτές τους, έναν εκπρόσωπο από τη Νορβηγία και την Ισλανδία, έξι ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες που διορίζονται από την Κομισιόν, έναν εκπρόσωπο Ιατρικών Οργανώσεων και έναν εκπρόσωπο Οργανώσεων  Ασθενών.  Η αρμοδιότητά της είναι να καταρτίζει προτάσεις  (α) για την Επιτροπή  Φαρμακευτικών Προϊόντων για Ανθρώπινη Χρήση (Committee for Medicinal Products for Human Use – CHMP) που έχει ως αντικείμενο τις διαδικασίες κεντρικής αδειοδότησης φαρμάκων, (β) για τη Συντονιστική Ομάδα για την Κοινή Αναγνώριση και τις Αποκεντρωμένες Διαδικασίες Αδειοδότησης Φαρμάκων για Ανθρώπους (Coordination Group for Mutual Recognition and Decentralised Procedures - Human – CMDΗ), (γ)  για την Γραμματεία και το Δ.Σ του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων και (δ) για την Κομισιόν.

 4. To σύστημα αυτό εφαρμόζεται από τον Ιούλιο του 2012 βάσει της επονομαζόμενης “νέας νομοθεσίας”  ή “νομοθεσίας φαρμακοεπαγρύπνησης”, η οποία εισήχθη στην Ε.Ε με την Οδηγία 2010/84/Ε.Ε του Ευρωπαϊκού Κοινουβουλίου (6), τον Κανονισμό (Ε.Ε) 1235/2010 (8) και τον Εφαρμοστικό Κανονισμό της Επιτροπής  520/2012  (9). Με τη νομοθεσία αυτή τροποποιήθηκε η Οδηγία 2001/83/ΕΚ και ο Κανονισμός 726/2004 και σήμερα η οργάνωση και η λειτουργία της φαρμακοεπαγρύπνησης διέπεται από τα νομοθετήματα αυτά  και από τις Κατευθυντήριες Γραμμές Ορθών Πρακτικών Φαρμακοεπαγρύπνησης (Guidelines on good pharmacovigilance practices, GVP) που εκδόθηκαν  από τον   Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 108α της Οδηγίας 2001/83/ΕΕ, όπως τροποποιήθηκε, σε αντικατάσταση των προηγούμενων ( Volume 9A of the rules Governing Medicinal Products in the European Union – Guidelines on Pharmacovigilance for Medicinal Products for Human Use).

 5.  Μερικές από τις κύριες αλλαγές που έγιναν με τη «νέα νομοθεσία» είναι οι εξής:

(α) Τροποποίηση του ορισμού «ανεπιθύμητες ενέργειες» και διεύρυνση της έννοιας αυτής ώστε να περιλαμβάνει κάθε ανεπιθύμητη ενέργεια που ακολουθεί τη χρήση φαρμάκων.

(β)  Η δυνατότητα να συμπληρώνει μόνος του ο ασθενής/καταναλωτής «κίτρινη κάρτα» για ανεπιθύμητες ενέργειες από τη χρήση φαρμάκων.

(γ) Η ενίσχυση της βάσης δεδομένων Eudravigilance με αναφορές των ανεπιθύμητων ενεργειών από όλα τα κράτη μέλη.

(δ) Η «συμπληρωματική παρακολούθηση» φαρμάκων που περιλαμβάνονται σε κατάλογο που καταρτίζει, διατηρεί και δημοσιοποιεί  ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκου (άρθρο 23 Κανονισμού 726/2004, όπως τροποποιήθηκε).

(ε) Η δυνατότητα να επιβάλλονται περαιτέρω μελέτες ασφάλειας και αποτελεσματικότητας κατά τη χορήγηση της άδειας κυκλοφορίας φαρμάκου.

(στ) Η ίδρυση της Επιτροπής  Φαρμακοεπαγρύπνησης και Εκτίμησης Κινδύνου (Pharmacovigilance Risk Assessment Committee  - PRAC).

(ζ) Η υποχρέωση κάθε κατόχου άδειας κυκλοφορίας φαρμάκου ή φαρμάκων να εφαρμόζει σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης «ισοδύναμο» με εκείνο του οικείου κράτους μέλους (άρθρο 104 παρ. 1Οδηγίας 2001/83/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε).

 6. Η “νέα νομοθεσία” κατηγορήθηκε – και ορθά – ότι  υπονομεύει το σύστημα ελέγχου της ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των φαρμάκων και αποτελεί οπισθοδρόμηση σε σχέση με τη μέχρι τότε ισχύουσα νομοθεσία φαρμακοεπαγρύπνησης για αρεκτούς λόγους (10) μεταξύ των οποίων και οι εξής:

(α) Γιατί παραχωρεί  καθήκοντα φαρμακοεπαγρύπνησης  στους κατόχους των αδειών κυκλοφορίας και δη τη δυνατότητα να συγκεντρώνουν και να αξιολογούν  δεδομένα για την ασφάλεια των φαρμάκων, ενώ είναι προφανές ότι υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων και  φυσικά δεν ανήκει στις προτεραιότητες των φαρμακοβιομηχανιών η ασφάλεια των καταναλωτών.

(β) Γιατί διευκολύνει τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας φαρμάκων υπό όρους, αποδυναμώνοντας τον προεγκριτικό έλεγχο ασφάλειας των φαρμάκων.

(γ)  Γιατί απεμπολεί τη χρηματοδότηση της φαρμακοεπαγρύπνησης από δημόσιους πόρους και εξαρτά τη χρηματοδότησή της από τη χρέωση τελών στις φαρμακοβιομηχανίες .

 Τα εμβόλια covid -19 και η ανάγκη αυξημένης φαρμακοεπαγρύπνησης

 1. Για τα εμβόλια ισχύουν οι κανόνες φαρμακοεπαγρύπνησης που ισχύουν γενικά και για τα υπόλοιπα φάρμακα. Επιπροσθέτως όμως, σύμφωνα με τις “Kατευθυντήριες Oδηγίες για τις Oρθές Πρακτικές Φαρμακοεπαγρύπνησης σχετικά  με τα εμβόλια για προφύλαξη από μολυσματικές νόσους” (“Guideline on good pharmacovigilance practices (GVP) Product – or Population – Specific Considerations I: Vaccines for prophylaxis against infectious diseases) (11) που έχει εκδώσει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι παρακάτω ιδιαιτερότητες των εμβολίων:

 (α) Τα εμβόλια χορηγούνται σε υγιείς ανθρώπους, συχνά σε πολύ νέους και ευάλωτους, καθώς και σε μεγάλες ομάδες του πληθυσμού. Συνεπώς απαιτείται αυξημένο επίπεδο ασφάλειας και χαμηλό επίπεδο κινδύνου.

(β) Είναι δύσκολη η εκτίμηση της αιτιότητας μεταξύ ανεπιθύμητων ενεργειών και εμβολίων, καθώς τα εμβόλια χορηγούνται άπαξ και δεν υφίσταται η δυνατότητα διακοπής και επαναχορήγησης που υπάρχει με τα άλλα φάρμακα (dechallenge and rechallenge) ώστε να αποκαλυφθεί η αιτιότητά τους.

(γ) Τα εμβόλια είναι πολυσύνθετα βιολογικά προϊόντα που μπορεί να περιέχουν αντιγόνα, ζωντανούς οργανισμούς, ανοσοενισχυτικά, συντηρητικά κι άλλα έκδοχα, και κάθε ένα από αυτά τα συστατικά μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές ασφάλειας. Ακόμη η διαφοροποίηση και οι αλλαγές στη διαδικασία παραγωγής, καθώς και νέα συσταστικά και τεχνολογίες διαχείρισης μπορούν να επιδράσουν στην ασφάλεια τους και γι' αυτό απαιτείται ειδικό σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης.

(δ) Το ισοζύγιο οφέλους – κινδύνου για τα εμβόλια εξαρτάται και από παράγοντες που σχετίζονται με πληθυσμιακά χαρακτηριστικά, στα οποία περιλαμβάνονται τα δεδομένα επιπολασμού, η γεωγραφική κατανομή, εποχιακά χαρακτηριστικά και ο κίνδυνος μετάδοσης λοιμώδους νοσήματος στον πληθυσμό – στόχο.

 2. Στα παραπάνω πρέπει να προστεθεί ότι ειδικά για τα εμβόλια κατά της covid -19 απαιτείται να υπάρχει αυξημένη φαρμακοεπαγρύπνηση (εισηγητική σκέψη 11 του Κανονισμού (ΕΚ) 507/2006) καθώς τα εμβόλια αυτά έχουν λάβει άδεια κυκλοφορίας υπό όρους (conditional marketing authorisation ) σύμφωνα με το άρθρο 14 παρ. 7 του Κανονισμού (ΕΚ) 726/2004 (7) και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στον Κανονισμό (ΕΚ) 507/2006 για την άδεια κυκλοφορίας υπό αίρεση φαρμάκων για ανθρώπινη χρήση (12) που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 726/2004.

 Tο κείμενο των άρθρων και των εισηγητικών σκέψεων των παραπάνω νομοθετημάτων που μας ενδιαφέρουν.

 Άρθρο 14 παρ. 7 του Κανονισμού (ΕΚ) 726/2004  :  “7. Ύστερα από διαβούλευση με τον αιτούντα η χορήγηση άδειας κυκλοφορίας μπορεί να εξαρτάται από την ανάληψη ορισμένων ειδικών υποχρεώσεων, οι οποίες επανεξετάζονται ετησίως από τον Οργανισμό. Ο κατάλογος των υποχρεώσεων αυτών καθίσταται προσπελάσιμος από το κοινό. Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 1, αυτή η άδεια κυκλοφορίας ισχύει επί ένα έτος, μπορεί δε να ανανεώνεται. Η Επιτροπή εκδίδει κανονισμό για τη θέσπιση των διατάξεων που αφορούν τη χορήγηση τέτοιων αδειών κυκλοφορίας.....”.

 Κανονισμός (ΕΚ)507/2006 για την άδεια κυκλοφορίας υπό αίρεση φαρμάκων για ανθρώπινη χρήση που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του  κανονισμού (ΕΚ)αριθ.726/2004

 

(i)                Εισηγητική σκέψη (6) Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 507/2006

Οι άδειες κυκλοφορίας υπό αίρεση διαφέρουν από τις άδειες κυκλοφορίας που χορηγούνται σε εξαιρετικές περιστάσεις σύμφωνα με το άρθρο 14 παρ. 8 του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 726/2004. Στην περίπτωση της άδειας κυκλοφορίας υπό αίρεση, χορηγείται άδεια πριν να είναι διαθέσιμα όλα τα στοιχεία. Η άδεια ωστόσο δεν προορίζεται να παραμείνει επ’ αόριστον υπό αίρεση. Αντίθετα, από τη στιγμή που θα υποβληθούν τα στοιχεία που έλειπαν, μπορεί να αντικατασταθεί από άδεια κυκλοφορίας, που δεν είναι υπό αίρεση, δηλαδή από άδεια κυκλοφορίας που δεν εξαρτάται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Από την άλλη πλευρά, συνήθως δεν είναι ποτέ δυνατόν να καταρτιστεί ένας πλήρης φάκελος, όσον αφορά την άδεια κυκλοφορίας που έχει χορηγηθεί για εξαιρετικές περιστάσεις.

(ii)                   Εισηγητική σκέψη (10) Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 507/2006

Πρέπει να παρέχονται σαφείς πληροφορίες σε ασθενείς και σε επαγγελματίες στο χώρο της υγείας σχετικά με τον υπό αίρεση χαρακτήρα των αδειών. Για το σκοπό αυτό πρέπει οι εν λόγω πληροφορίες να αναφέρονται σαφώς στη σύνοψη των χαρακτηριστικών του εν λόγω φαρμακευτικού προϊόντος, όπως επίσης και στο φύλλο οδηγιών της συσκευασίας.

(iii)           Εισηγητική σκέψη (11) Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 507/2006).

Είναι σημαντικό να υπάρχει αυξημένη φαρμακοεπαγρύπνηση για φάρμακα στα             οποία χορηγείται άδεια κυκλοφορίας υπό αίρεση και οι διατάξεις της οδηγίας 2001/83/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 726/2004 παρέχουν ήδη κατάλληλα μέσα για την εξασφάλισή της. Ωστόσο το χρονοδιάγραμμα για την υποβολή περιοδικών επικαιροποιημένων εκθέσεων για την ασφάλεια πρέπει να προσαρμοστεί ώστε να εξυπηρετεί την ετήσια ανανέωση των αδειών κυκλοφορίας υπό αίρεση

(iv)           Άρθρο 4 Απαιτήσεις

1. Άδεια κυκλοφορίας υπό αίρεση μπορεί να χορηγηθεί όταν η επιτροπή διαπιστώνει ότι, ενώ δεν έχουν υποβληθεί εκτενή κλινικά στοιχεία σχετικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου, πληρούνται όλες οι ακόλουθες απαιτήσεις: α) η σχέση κινδύνου-οφέλους του φαρμάκου, όπως ορίζεται στο άρθρο 1παράγραφος 28α της οδηγίας 2001/83/ΕΚ, είναι θετική, β) αναμένεται ότι ο αιτών θα είναι σε θέση να υποβάλει τα εκτενή κλινικά στοιχεία, γ) καλύπτονται ανικανοποίητες ιατρικές ανάγκες, δ) το όφελος για τη δημόσια υγεία από την άμεση διαθεσιμότητα στην αγορά του εν λόγω φαρμάκου είναι μεγαλύτερο από τον κίνδυνο που εμπεριέχει το γεγονός ότι απαιτούνται ακόμη συμπληρωματικά στοιχεία. Σε καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης, όπως αναφέρεται στο άρθρο 2 παρ. 2, μπορεί να χορηγηθεί άδεια κυκλοφορίας υπό αίρεση, σύμφωνα με τις απαιτήσεις των στοιχείων α0 έως δ) της παρούσας παραγράφου, και όταν δεν έχουν υποβληθεί εκτενή προκλινικά ή φαρμακευτικά στοιχεία. 2. Για τους σκοπούς της παραγράφου 1 στοιχείο γ), ως «ανικανοποίητη ιατρική ανάγκη» νοείται μια κατάσταση κατά την οποία δεν υφίσταται ικανοποιητική μέθοδος διάγνωσης, πρόληψης ή θεραπείας εγκεκριμένη στην Κοινότητα ή, ακόμη και αν υφίσταται τέτοια μέθοδος, σε σχέση με αυτήν το εν λόγω φάρμακο θα επιφέρει σημαντικό όφελος για τους πάσχοντες.

(v)              ‘Αρθρο 5. Ειδικές υποχρεώσεις. 1 Μέσω ειδικών υποχρεώσεων, ο κάτοχος αδείας κυκλοφορίας υπό αίρεση υποχρεούται να ολοκληρώσει μελέτες ή να διενεργήσει νέες μελέτες με σκοπό να επιβεβαιωθεί ότι η σχέση κινδύνου – οφέλους είναι θετική και να παρασχεθούν τα συμπληρωματικά στοιχεία που αναφέρονται στο άρθρο 4 παράγραφος 1. Επίσης ειδικές υποχρεώσεις μπορεί να επιβληθούν σε σχέση με τη συλλογή στοιχείων φαρμακοεπαγρύπνησης. 2. Οι ειδικές υποχρεώσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 1 και το χρονικό πλαίσιο για την εκπλήρωσή τους καθορίζονται σαφώς στην άδεια κυκλοφορίας υπό αίρεση. 3. Ο Οργανισμός  δημοσιοποιεί τις ειδικές υποχρεώσεις και το χρονικό πλαίσιο για την εκπλήρωσή τους.

Εναρμόνιση του ελληνικού δικαίου με την Οδηγία 2001/83/ΕΚ

Η μεταφορά των διατάξεων της Οδηγίας 2001/83/ΕΚ στο ελληνικό δίκαιο έγινε με την έκδοση της Κοινής Υπουργικής  Απόφασης ΔΥΓ3α/Γ.Π. 32221/2013 (ΦΕΚ 1049/Β/29.4.2013) και οι διατάξεις περί φαρμακοεπαγρύπνησης περιέχονται  στα άρθρα 133 επ., με το  άρθρο 133 να ορίζει  ότι ο ΕΟΦ αποτελεί την αρμόδια αρχή για τη φαρμακοεπαγρύπνηση στην Ελλάδα.

Πρέπει να σημειωθεί ότι με την παράγραφο 3 του άρθρου 134 εισάγεται ρύθμιση που δεν προβλέπεται στην Οδηγία 2001/83/ΕΚ και δη προβλέπεται ότι ο ΕΟΦ «προβαίνει σε κάθε αναγκαία ενέργεια», ώστε στους επαγγελματίες υγείας που δεν γνωστοποιούν σοβαρές και μη αναμενόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες «να επιβάλλονται οι κυρώσεις του άρθρου 5Α του Ν.Δ. 96/1973, όπως ισχύει και όπως καθορίζονται στο άρθρο 175 παράγραφος 2 της παρούσας απόφασης». Η διάταξη αυτή αποτελεί επανάληψη παλαιότερης διάταξης που είναι σε ισχύ και δη της περ. δ της παραγράφου 2 του άρθρου 47 του ν. 2519/1997 με την οποία ορίζονται τα εξής:

 «δ. Κάθε νοσηλευτής, γιατρός ή άλλος υπεύθυνος νοσηλευτηρίου υποχρεούται να ενημερώνει εγγράφως και με το ταχύτερο μέσο τον ΕΟΦ για κάθε περιστατικό σοβαρής ή απροσδόκητης  ανεπιθύμητης ενέργειας ή βλάβης της υγείας, το οποίο είναι πιθανόν να προκλήθηκε από τη χορήγηση φαρμακευτικού προϊόντος. Σοβαρή θεωρείται η παρενέργεια, όταν είναι θανατηφόρα ή απειλητική για τη ζωή ή προκαλεί αναπηρία ή υποχρεώνει σε εισαγωγή ή παρατείνει την παραμονή στο νοσοκομείο. Στους παραβάτες της διάταξης αυτής επιβάλλονται οι κυρώσεις της παραγράφου 5Α του άρθρου 19 του ν.δ/τος 97/1973, που προστέθηκε με την παράγραφο 4 του άρθρου 35 του ν. 1316/1983 για παρακώλυση του έργου του ΕΟΦ».

 Παραβίαση των κανόνων φαρμακοεπαγρύπνησης – στρατηγική συγκάλυψης των παρενεργειών και κλίμα τρομοκράτησης των «αντιφρονούντων»

 Αν ανατρέξει κανείς σε παλαιότερα δημοσιεύματα σχετικά με τον αριθμό αναφορών για ανεπιθύμητες ενέργειες μέσω της συμπλήρωσης  «κίτρινης κάρτας» (13), θα διαπιστώσει ότι η λειτουργία της φαρμακοεπαγρύπνησης ουδέποτε υπήρξε ικανοποιητική στη χώρα μας. Ωστόσο, αν στο παρελθόν το γεγονός αυτό μπορούσε να αποδοθεί στην έλλειψη ενημέρωσης, τον φόρτο εργασίας ή και την αδιαφορία των επαγγελματιών υγείας, σήμερα έχει εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά και οφείλεται στην πολιτική της κυβέρνησης και στην συστηματική παραβίαση των κανόνων  φαρμακοεπαγρύπνησης από κρατικά όργανα.

 Τέτοια παραβίαση είναι πρώτα – πρώτα η αποθάρρυνση των πολιτών να συμπληρώσουν «κίτρινη κάρτα» για ανεπιθύμητες ενέργειες που προκλήθηκαν από εμβόλια covid-19. Και υπάρχουν μαρτυρίες ότι σύμφωνα με τις οδηγίες του ΕΟΦ για να συμπληρωθεί κίτρινη κάρτα για αυτοάνοσο νόσημα που παρουσιάστηκε μετά από εμβολιασμό, πρέπει πρώτα να γίνουν πολλές και επίπονες εξετάσεις για να διαπιστωθεί 100% αν το εμβόλιο ευθύνεται για το συγκεκριμένο αυτοάνοσο.  Μετά τις εξετάσεις αυτές να συνταχθεί  φάκελος από ιδιώτη γιατρό και εν συνεχεία να γίνει συμβούλιο με τον θεράποντα νοσοκομειακό γιατρό και μόνο αν συμφωνήσουν επιστημονικά και οι δύο στα ευρήματα να συνταχθεί κίτρινη κάρτα. Επίσης υπάρχουν μαρτυρίες ότι διευθυντές κλινικών όχι μόνο αρνήθηκαν αλλά και απαγόρευσαν σε ασθενείς τους να συμπληρώσουν κίτρινη κάρτα για παρενέργειες που εμφάνισαν μετά από εμβολιασμό, καθώς και επώνυμη καταγγελία ότι  υπεύθυνος εμβολιαστικού κέντρου απαγόρευσε να δοθούν στοιχεία σε εμβολιασθέντα που παρουσίασε παρενέργειες (14).

 Αλλά ακόμη και όταν τελικά συμπληρώνονται κίτρινες κάρτες για περιπτώσεις σοβαρών παρενεργειών ή ακόμη και θανάτων, είναι έκδηλος ο ζήλος της ειδικής Ομάδας Εργασίας της Επιτροπής Φαρμακοεπαγρύπνησης (Ε.ΦΑΡ) του ΕΟΦ  αλλά και της Εθνικής Εμβολιαστικής Επιτροπής να αποκλείσουν την αιτιότητα των εμβολίων και να αποφανθούν ότι τα περιστατικά αυτά δεν σχετίζονται με τον εμβολιασμό (15). Τέτοιου είδους όμως πορίσματα  παραβιάζουν τις αρχές της φαρμακοεπαγρύπνησης καθώς και τις “Kατευθυντήριες Oδηγίες για τις Oρθές Πρακτικές Φαρμακοεπαγρύπνησης σχετικά  με τα εμβόλια για προφύλαξη από μολυσματικές νόσους”, στις οποίες ρητά αναγνωρίζεται ότι «είναι δύσκολη η εκτίμηση της αιτιότητας μεταξύ ανεπιθύμητων ενεργειών και εμβολίων¨.

 Εκτός όμως από τις παραβιάσεις των κανόνων της φαρμακοεπαγρύπνησης, άξιο αναφοράς είναι και το κλίμα που διαμορφώνεται με την άσκηση ή απειλή  άσκησης πειθαρχικών διώξεων κατά γιατρών που τόλμησαν να αναφερθούν σε παρενέργειες των εμβολίων ή που  εξέφρασαν δημοσίως επιφυλάξεις για τον εμβολιασμό ή συνέστησαν σε ασθενείς τους να μην εμβολιασθούν βάσει της εκτίμησης οφέλους – κινύδνου.  από τον εμβολιασμό (16). Το κλίμα αυτό σαφώς εκπορεύεται από την κυβέρνηση και καλλιεργείται από δηλώσεις σαν αυτές του  γενικού γραμματέα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Μάριου Θεμιστοκλέους (17) που πρόσφατα αποκάλεσε «τσαρλατάνους» τους γιατρούς που αντιτίθενται στο εμβολιασμό τονίζοντας  μάλιστα ότι   είναι «υποχρέωση» της Πολιτείας  να τους περιθωριοποιήσει και να τους  τιμωρήσει.

 Κάποιοι βέβαια πιθανόν να υποστηρίξουν ότι  τέτοια φαινόμενα είναι παγκόσμια και δεν αφορούν μόνο τη χώρα μας και εν μέρει έχουν δίκιο.  Αλλά μόνο εν μέρει γιατί δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι χώρες όπως η Δανία, η Νορβηγία και η Σλοβακία είχαν διακόψει τη χορήγηση του AstraZeneca και σε πολλές άλλες χώρες είχαν θέσει ηλικιακά όρια (18), όταν στην Ελλάδα οι «ειδικοί» και οι αρμόδιες επιτροπές συνέχιζαν να διαβεβαιώνουν ότι είναι ασφαλές και να το χορηγούν σε όλες τις ηλικίες και ειδικά σε νέους (19). Επίσης δεν μπορούμε να μη λάβουμε υπ’ όψη μας ότι αρκετοί από το πολιτικό προσωπικό της χώρας - μεταξύ αυτών και μέλη της νυν κυβέρνησης -  έχουν προϊστορία στην παροχή “καλών” υπηρεσιών στη μεγάλη φαρμακοβιομηχανία (20), όπως επίσης ότι είμαστε από τις λίγες χώρες της Ε.Ε που προωθεί τον υποχρεωτικό εμβολιασμό και επιπλέον ότι ο πρωθυπουργός μας καυχιέται ότι είναι δική του πρόταση το πιστοποιητικό εμβολιασμού (21). Εν ολίγοις, το πρόβλημα πράγματι είναι παγκόσμιο, όπως  άλλωστε παγκόσμια είναι και η δράση των πολυεθνικών του φαρμάκου, αλλά στη χώρα μας παίρνει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις λόγω των ειδικών χαρακτηριστικών της κυβέρνησης  και της σιωπής – και συνεπώς της συνενοχής – του συνόλου (σχεδόν) του πολιτικού κόσμου.

 Όλα αυτά συνθέτουν ένα ζοφερό παρόν και προμηνύουν ένα ακόμη πιο ζοφερό μέλλον και για εμάς και τις επόμενες γενιές και οφείλουμε να κάνουμε παν δυνατόν για να το αποτρέψουμε.

 * Η Στέλλα Πατρώνα είναι δικηγόρος και μέλος της συντακτικής ομάδας του Δικτύου Ενεργών Καταναλωτών – Δ.Ε.ΚΑ και της πρωτοβουλίας «Δρόμος Ανοιχτός»

 

1.      «Νοείται υποχρεωτικότητα (άμεση ή έμμεση) του εμβολιασμού κατά του κορωνοϊού sars-cov-2, με εμβόλια σε πειραματική φάση; Της Ασπασίας Καλαφάτη https://www.skouzekaifilonos.gr/index.php/el/gnomes-apopseis/1046-noeitai-ypoxrewtikotita-amesi-h-emmesi-aspasia-kalafati

2.      «Spontaneous Reporting in Pharmacovigilance: Strengths, Weaknesses and Recent Methods of Analysis» Rachna Kasliwal https://www.jcpcarchives.org/full/spontaneous-reporting-in-pharmacovigilance--strengths-49.php

3.      «Καταπέλτης ο Παιδίατρος Ιωάννης Καβαλιώτης: Η Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία αποδέχεται να πεθάνει έστω  ένα υγιές παιδί από το εμβόλιο;» 20.8.2021 sportime.gr

https://www.sportime.gr/extratime/koinonia/katapeltis-o-pediatros-ioannis-kavaliotis-i-elliniki-pediatriki-eteria-apodechete-na-pethani-esto-ena-igies-pedi-apo-to-emvolio/

4.      «An historical overwiew over Pharmacovigilance” Giulia Formasier, Sara Francescon, Roberto Leone and Paolo Baldo https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6132952/

5.      Οδηγία 2001/83/ΕΚ

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02001L0083-20121116&from=lt

6.      Οδηγία 2010?84/ΕΚ https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A32010L0084

7.      Κανονισμός (ΕΚ) 726/2004 https://ec.europa.eu/health/sites/default/files/files/eudralex/vol-1/reg_2004_726/reg_2004_726_el.pdf

8.      Κανονισμός (Ε.Ε.) αριθ. 1235/2010 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A32010R1235

9.      Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 520/2012 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/ALL/?uri=CELEX:32012R0520

10.  Pharmacovigilance in Europe and patient safety no to deregulation

Δελτίο Τύπου HAI Europe, 1 Φεβρουαρίου 2008 https://haiweb.org/wp-content/uploads/2016/12/Pharmacovigilance-in-Europe-and-Patient-Safety-No-to-Deregulation-2008.pdf

11. Guideline on good pharmacovigilance practices (GVP)
Product- or Population-Specific Considerations I: Vaccines for prophylaxis
against infectious diseases

https://www.ema.europa.eu/en/documents/scientific-guideline/guideline-good-pharmacovigilance-practices-gvp-product-population-specific-considerations-i-vaccines_en.pdf

12.  Κανονισμός (ΕΚ) 507/2006 https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2006:092:0006:0009:EL:PDF

13. «Προβληματική η Κίτρινη Κάρτα στην Ελλάδα» iatronet.gr 9.1.2019 https://www.iatronet.gr/eidiseis-nea/perithalpsi-asfalisi/news/48997/provlimatiki-i-kitrini-karta-stin-ellada.html

14. Καταγγελία Σπύρου Χάλαρη στο focus. 103.6 fm https://www.iatronet.gr/eidiseis-nea/perithalpsi-asfalisi/news/48997/provlimatiki-i-kitrini-karta-stin-ellada.html

15. «Παραίτηση - βόμβα καθηγητή με σοβαρές καταγγελίες κατά ΕΟΦ» 1.4.2021 ΤΑ ΝΕΑ https://www.tanea.gr/2021/04/01/greece/paraitisi-kathigiti-me-sovares-kataggelies-gia-ton-rolo-tou-eof/

16. «Πληθαίνουν τα πειθαρχικά για αντιεμβολιαστές γιατρούς – Οι πρώτες καμπάνες» 30.7.2021 iatronet.gr https://www.iatronet.gr/article/102786/plhthainoyn-ta-peitharhika-gia-antiemvoliastes-giatroys-oi-protes-kampanes

17. « Μάριος Θεμιστοκλέους/Σκληρά λόγια για αρνητές γιατρούς» 26.7.2021 Η ΑΥΓΗ https://www.avgi.gr/koinonia/392571_sklira-logia-gia-arnites-giatroys-einai-tsarlatanoi

18. «Η Σλοβακία σταματά πλήρως τη χορήγηση του εμβολίου AstraZeneca» 11.5.2021 ΕφΣυν https://www.efsyn.gr/node/293472

19.  «Β. Κικίλιας : Φτάσαμε σήμερα τα 7 εκατομμύρια εμβολιασμούς – Τι λέει για AstraZeneca και Επιτροπή Εμβολιασμών» 15.6.2021 NEWPOST https://newpost.gr/politiki/60c8e3609c0e4314252ad322/v-kikilias-ftasame-simera-ta-7-ekatommyria-emvoliasmoys-ti-leei-gia-astrazeneca-kai-epitropi-emvoliasmon

20. Υπόθεση Novartis στην Ελλάδα ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CF%80%CF%8C%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B7_Novartis_%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1

21. «Η Ελλάδα θα ενεργοποιήσει πρώτη το ψηφιακό πιστοποιητικό» DW 29.5.2021 https://www.dw.com/el/%CE%B7-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1-%CE%B8%CE%B1-%CE%B5%CE%BD%CE%B5%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9-%CF%80%CF%81%CF%8E%CF%84%CE%B7-%CF%84%CE%BF-%CF%88%CE%B7%CF%86%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CF%8C-%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C/a-57709612